Ahlak sözcüğünü duyduğumuzda, iyi davranış, dürüstlük, sorumluluk, sır tutma, güven ve yerinde karar gibi kavramlar aklımıza gelir: Ahlak en yalın anlamıyla, neyin doğru ya da yanlış olduğu konusunda anlaşan insanları kapsamına alır.

AHLAKIN ÖNEMİ

 

· Ahlak, topluluk halinde yaşamanın ortaya çıkardığı manevi bir yapıdır.

 

· Her insanın iyi-kötü bir ahlak yapısı ve ahlak anlayışı vardır. Tarih boyunca her insan topluluğunda bir ahlak düzeni mevcut olduğu tespit edilmiştir.

· Sadece insan topluluklarında değil, toplu halde yaşayan çeşitli hayvanlar arasında bile bazı ahlaki sorumluluklar ve iyi ahlak belirtisi olan davranışlar gözlenmiştir.

 

İŞ AHLAKI

 

 

İş ahlakı ve sosyal sorumluluk örgütün davranışlarını yönlendiren, çoğu kez yazılı olarak tanımlanmamış buna karşın toplum tarafından genel kabul görmüş değerlere uyma zorunluluğudur. Özellikle son yıllarda dünyada ve ülkemizde gerek kamuya ait gerek özel örgütlenmelerde ortaya çıkan rüşvet ve yolsuzluk iddiaları çevreye zarar veren uygulamalar vb. konular dikkatleri sosyal sorumluluk ve meslek ahlakı üzerinde odaklandırmıştır.

 

 

· İş ahlakı, iş davranışıyla ilgili neyin doğru neyin yanlış, neyin haklı neyin haksız olduğu hakkında inançlara dayalı ilkeler ve kurallar toplamıdır.

 

· İş ahlakı dediğimizde iş yaşamıyla ilgili iyi, kötü, doğru, yanlış ve haklı, haksız uygulamaların incelenmesinden söz etmekteyiz.

· Ahlaki davranışlarla ilgili ilkelere ve standartlara dayalı yargılar genellikle din ve felsefi düşünceden, kültürel değerlerden, yasalardan ve insan vicdanından kaynaklanmaktadır.

 

AHLAK&İŞ AHLAKI İLİŞKİSİ

 

 

Kişilerin bir örgüt içinde ahlaki ya da ahlaki olmayan davranışları, yaşamını sürdürdüğü sosyal çevrenin, aileden aldığı eğitimin, dinin ve çalıştığı örgüte ait kültürün etkisiyle ortaya çıkar.

 

 

Diğer bir değişle iş ahlakının temelini bireysel ahlak, örgüt ahlakı ve sosyal ahlak oluşturur.

 

 

Toplum, müşteriler, rakipler, hissedarlar, yasal ve siyasal çevreyi oluşturan kurumlarda iş ahlakını etkiler.

 

 

ÖRGÜTLERDE AHLAKİ SORUNLAR

 

 

· Ahlaki ikilem bir konunun birbiriyle çatışan ancak iki tarafında tartışılabilir doğru yanları olması durumunda ortaya çıkar.

 

 

· Ahlaki sapma ise bir kişi ahlaki olmayan bir karar aldığı zaman ortaya çıkar.

 

 

Hediye Alıp Verme

 

 

· Hediye alıp vermenin ne zaman bir teşekkür aracı, ne zaman rüşvet haline geldiği ahlaki bir tartışma konusudur.

 

· İş yaşamındaki alışkanlıklardan biri olan hediye verme ve alma günümüzde bazı ülkelerde bir rüşvet uygulaması olarak görülmektedir.

· Söz gelişi, IBM firmasında hediye alışverişini yıllardır yasaklayan bir uygulama bulunmaktadır.

· Hediyeyi alan kişi olayı önce amirine bildirmekte ardından da iade etmektedir.

 

Bu konuda ilginç bir örnek de bir Alman firmasında yaşanmıştır. Büyük şirketlerden birinin genel müdürüne çok değerli bir armağan sunulmuştur. Genel müdür çok değerli bulduğu bu armağanı geri iade etme olanağı bulamayınca, aldığını hediye ve daha önce verilen diğer hediyeler açık artırmaya çıkarılarak satılmış ve elde edilen para hayır kurumlarından birine bağışlanmıştır.

 

 

· Çeşitli ülkelerde hediye alma ve verme davranışına sınırlar getirilmiştir.

 

· Ülkemizde ise iş ilişkisi içinde olanların birbirlerine hediye alıp vermeleri, ilişkilerini kolaylaştırıcı bir yol olarak eleştirilse bile, süregelen bir uygulamadır.

· Ülkemizde rekabet yasası firmaların rekabeti engelleyecek davranışlarına yasal yaptırımlar getirmiştir.

· Gene de işletme ve rakipleri arasında firma casusluğunda olduğu gibi ahlaki problemler ortaya çıkabilir.

· Özellikle ileri teknoloji gerektiren ürünlerde bilgi casusluğu çok yaygındır.

· Bazı şirketlerin rakip şirketlerin araştırma geliştirme laboratuvarındaki çöpleri ele geçirmek için firmanın temizlik görevlilerine rüşvet verdikleri bilinmektedir.

· Bazen de firmalar rakip firmalara zarar verecek söylentiler yayabilirler. Bu tür söylentiler yalan bile olsa firmayı zor durumda bırakır.

· Firma söylentilerin yalan olduğunu kamuoyuna anlatmak durumunda kalır.

 

Ayrımcılık

 

 

Sosyal ve ekonomik açıdan ayrımcılık, ırk, cinsiyet, etnik köken, din ya da bedensel engeller ayrımcılık yapılan konulara örnek gösterilebilir.

 

 

Taciz

 

 

Çalışanlara cinsel tacizde bulunulması zaman zaman ortaya çıkan ahlaki problemlerden biridir. İşyerlerinde bu tür durumlarla karşı karşıya kalan çalışanlara yasal yollara başvurduklarında işlerini kaybetmeyeceklerine dair güvence verilmesi işverenin sorumlulukları arasında olmalıdır.

 

 

Sır Saklama

 

 

Bir çalışanın ya da bir işletmenin eski personelinin örgütte yanlış bulduğu ya da yasal ve ahlaki olmadığına inandığı bilgileri açıklaması, diğer insanların da bu uygulamaların farkına varmasını sağlaması konusunda iki farklı görüş bulunmaktadır.

 

· Bazıları bu tür açıklamaların bir çalışanın işverenine karşı görevlerini ihlal ettiğini savunurlar. Çalışanların şirketlerindeki bir yanlışı duyurmaya hakları ve yükümlülükleri olmadığına inanırlar.

· Bazıları ise çalışanların ahlaki bulmadıkları konuları açıklamalarının işletmelerin sosyal sorumluluklarını arttırabilmelerinin bir yolu olarak teşvik edilmesini bile önermektedirler.

· Aslında bu tür durumlarla karşı karşıya kalan işgören, bilgileri ya bir üst yöneticisine ya da kamuya açıklayacaktır.

· Kamuya açıklama yapan kişilerin işten atılma, örgütte dışlanma ya da mesleki itibarlarına saldırı gibi sonuçlarla karşılaşabileceğini söyleyebiliriz.

· Aslında şirket içinde çalışanların yanlış, gayri ahlaki buldukları konuları yönetime duyurabilecekleri iletişim kanallarının kurulması gereklidir.

· Bazı işletmelerde işgörenlerin işletmede yanlış gördükleri konuları iletebilecekleri telefon hatları bulunmaktadır.

 

İçerden Öğrenme

 

 

Geçtiğimiz yıllarda gündeme gelen içerden öğrenenlerin ticareti de ahlaki bir sorundur. İçerden öğrenenlerin ticareti halka açık bir anonim şirket ile ilgili halka açıklanmamış bilgiyi, şirket ile özel bir ilişkisi nedeniyle elde eden kişinin, bu bilgiyi kullanarak şirketin menkul kıymetleri üzerinde ticaret yapmasıdır.

 

 

· Şirketle güven esasına dayalı bir görev ilişkisi içinde bulunan kişinin, başka birinden elde ettiği bilgiyi ondan izinsiz ve maksatlı olarak ticarette kullanması ya da başkalarına aktarması, bilginin çalınması ya da görevin kötüye kullanılması anlamını taşır ki bu da iş ahlakına aykırıdır.

 

 

Söz gelişi büyük bir örgütün muhasebe bölümünde çalıştığımızı ve örgütün yakında büyük bir zararla karşı karşıya kalacağını bildiğinizi varsayalım. Zarar haberi duyulduktan sonra hisse senetlerinin fiyatları düşecektir. Biz bu aşamaya gelmeden senetlerimizi satarak kendinizi güvenceye alabiliriz. Ancak diğer hissedarlar zarar ederken kar etmemiz adil olmayacağı gibi iş ahlakına uygun bir davranış da olmayacaktır.

 

 

ÖRGÜT AHLAKI

 

 

Birçok örgüt, ahlakın bireysel bir vicdan ve fazilet meselesi olduğu varsayımı altında yönetilmektedir.

 

 

· Dolayısıyla iyi ahlaka sahip insanlar işe alındıkça örgüt de iyi bir örgüt olacaktır.

 

· Aynı şekilde işletmede yanlış şeyler oluyor ise belirli insanların yanlış davranışları sebebiyledir.

· Bu düşünce yapısında örgüt ahlakı, kişisel ahlaka dayalı olarak şekillenmektedir. Bu düşüncenin bir yere kadar doğru olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü insanlar tarafından alınan kararlara göre hareket eden işletme, bu kararları alan kişiler ahlaklı olmadıkça ahlaklı olamayacaktır.

· Ancak örgüt ve birey arasındaki dinamik ve karşılıklı ilişki gözardı edilmemelidir.

· Örgütler insanlardan meydana geldiği gibi bireyler de örgüte bağlıdırlar.

· Örgütlerin de çalışanlarının davranışlarını etkileyen, hatta bazen kişisel fikirlerinden fedakarlık etmelerini gerektiren kültürleri, normları ve yapıları vardır.

· Dolayısıyla genellikle ahlaki olmayan davranışlar örgüt içinde yer alan kişileri ahlaki davranışlara güdüleyen ahlaki bir örgüt kültürünün bulunmadığı şirketlerde ortaya çıkar.

· Örgütlerinde ahlaki bir ortam yaratma çabasında bulunan, öncü şirketlerde bulunmaktadır.

 

AHLAK PROGRAMLARI

 

 

Örgütler güçlü bir ahlaki kültüre sahip olmak için örgüt çapında ahlak programları düzenlemektedirler. Bu programlar;

 

· Çalışanların ahlaki kurallara duyarlı olmasını sağlamak,

· skandalları önlemek,

· örgüt içinde ve örgütün dış çevresiyle ahlaklı ilişkiler kurmak amacıyla tasarlanmış kapsamlı programlardır.

 

AHLAKIN EĞİTİMİ

 

 

Ahlakın eğitimi, yani çalışanlara benimsetilmesi, vicdanlara sindirilmesi, çok önemli, fakat zor bir iştir. Çünkü ahlak kolayca oluşmaz, uzun ve itinalı bir eğitime muhtaçtır. Onu doğrudan besleyen ve koruyan kaynaklar göz ardı edilmemelidir. Ahlak teorisini söylemek ve öğretmekte yeterli değildir, öğretim kadar, eğitim ve uygulamaya da önem vermelidir.

 

 

YAZILI AHLAK KURALLARI

 

 

Çalışanlara örgütün amaçlarını ve belirli olaylar karşısında ve alacakları kararlarda izlenecek ilkeleri tanımlamaya yönelik resmileştirilmiş kurallar bütünüdür.

 

 

· Bir örgütün ahlak kuralları tüm çevresiyle ilişkilerinde olması gereken ahlaki standartları gösterir.

 

· Yazılı ahlak kuralları 1-2 sayfalık genel kurallardan, 30 sayfalık ayrıntılı davranış rehberlerine kadar uzanan bir yelpazede yer alabilmektedir.

· Kısa olan ahlak kuralları örgütün amaçlarını, sorumluluklarını ve değerlerini açıklayan genel kurallardır.

· Bazıları ise yöneticilerin hediye kabulü, işletme araç-gereçlerinin kişisel amaçlarla kullanımı gibi özel konularda bir çok ayrıntılı kural getirmektedir.

· İş ahlakı kuralları bir örgütte doğabilecek sorunları ve bu sorunlar karşısında ne tür bir tutum içinde olunacağını belirleyici nitelikte kurallardır.

· İş ahlakı kuralları bir işletmede hem çalışanların uyması gereken tutum ve davranışlara rehber olmakta, hem de iş ahlakına aykırı davranışlara karşı tepkileri tanımlamaktadır.

· En etkili yazılı ahlak kuralları çalışanların işbirliği ve katılımı ile hazırlananlardır.

· Katılım çalışanların ahlaki kurallara daha çok bağlanmalarını sağlar.

 

MESLEKİ DERNEKLERİN, KAR AMACI GÜTMEYEN KURUMLARIN VE PROFESYONEL GRUPLARIN AHLAK KURALLARI

 

 

· Üniversite öğretim üyesi olarak birtakım görevlerimiz vardır ki bunlar tüccarların görevleri değildir.

 

· Sanayicinin askerden, askerinde din adamından büsbütün başka görevleri vardır.

· Böylece denilebilir ki birbirinden ayrı ne kadar meslek varsa o kadar da ahlak vardır.

· Bu ahlaklar sadece birbirinden ayrı olmakla kalmayıp aralarında gerçekten zıt ilkeleri olanlar da bulunabilir.

· Bir meslekteki kişinin bazen yalan söylemesi veya bildiği gerçeği gizlemesi zorunludur.

· Başka meslekte bir kişinin bunun tersi görevleri vardır.

· Bir ahlak her zaman bir grubun eseridir.

· Bu ahlak, bu grup onu koruduğu müddetçe yürürlükte olabilir.

· Bu gruplarda ancak aynı meslekten kişilerin veya meslek gruplarının birleşmesiyle kurulmuş gruplar olabilir.

· Her meslek ahlakı, bir meslek grubunun eseri olduğuna göre, grup ne ise, ahlakı da odur.

· Grup birbirine ne kadar bağlı ise, grubu oluşturan bireylerde o derece sıkı ve devamlı bir iletişim içindedir.

· Böylece kurulan iletişimler ne kadar sık ve samimi olursa, paylaşılan fikir ve duygular da o kadar çok olur.

· Dolayısıyla, denilebilir ki, meslek grupları ne kadar sağlam ve örgütlü olursa, meslek ahlakı da o kadar gelişir ve sayılır.

· Ahlak, ahlakı uygulayacak grubun eseridir.

· Meslek gruplarının, örgütlü bir grup olması bu nedenle çok önemlidir.

· Sosyal gruplar ne kadar geniş olursa, bu kural veya düzen kurmak zorunluluğu da o derecede fazla duyulur.

· Bu nedenle, her meslek faaliyetinin bir ahlakı olmaması imkansızdır.

· Aynı mesleği yapanların bu benzeyişlerin etkisi altında, birbirlerine yaklaşmaları, birbirlerini çekmeleri ve aramaları ve böylece özel bir grubun yavaş yavaş oluşumu zorunlu ve kaçınılmaz bir durumdur.

· Bir defa böyle bir grup oluşunca, kendine has ve bu topluluğu meydana getiren şartların damgasını taşıyan bir ahlak hayatının doğması kaçınılmazdır.

· İnsanların, bir araya gelerek oluşturdukları birliğin mana ve varlığını hissetmeksizin, bu birliğe bağlanmaksızın, bununla alakadar olmaksızın, birlikte yaşamaları ve samimi ilişkiler kurmaları mümkün değildir.

 

SEKRETERİN AHLAKİ SORUMLULUĞU

 

 

Profesyonel bir kişi olarak, sekreterlerden mesleki ve kişisel ahlaklarının en yüksek düzeylere ulaşması beklenir.

 

 

· Sekreter, görevlerini etkili ve verimli bir biçimde yerine getirmek için doğrudan sorumludur.

 

 

· Sekreter, örgütü ve adını temsil eder.

 

· Ayrıca işinin tüm aşamalarında, yüksek ahlaksal ölçütler sağlamak için kendisine karşı da bir sorumluluğu vardır. Böyle bir sorumluluk anlayışı

 

· dürüstlük,

 

· yardımseverlik,

 

· iyi niyetlilik,

 

· girişkenlik,

 

· adil olmak,

 

· anlayışlı olmak,

 

· empatik olmak,

 

· özverili olmak,

 

· sabırlı,

 

· hoşgörülü,

 

· alçakgönüllü,

 

· azimli ve çalışkan olmak,

 

· güvenirlilik,

 

· bağlılık,

 

· işbirliği

 

· ve gizliliğe uymak gibi önemli işlevleri kapsar. Bunları örnekleyecek olursak,

 

· Sekreter çok uzun çay molaları kullanmayarak, gerçekten hasta olmadan hastalık izni almayarak dürüstlük gösterir.

 

 

· Dürüstlüğün diğer örnekleri ise, iş yerinin pul, kırtasiye, fotokopi makinesini, telefonunu kişisel gereksinimleri için kullanmamaktır.

 

· Dürüstlük, sekreterin, örgütün amaç, politika ve kurallarına bağlı olması ve ahlak dışı olduğu düşünülen hile yapma, çalma, rüşvet verme, alma gibi eylemler içerisine girmeyi kabul etmemesidir.

 

· Bir sekreter kendisinden beklenilen ve istenilenleri doğru ve tam olarak yapma yeteneğine sahipse güvenilirdir.

 

· Sekreterlerin, günlük işlere etkin bir biçimde katılmaları nedeniyle ve görevlerinin uygulayımında öğrendikleri kimi gizli bilgileri koruduklarına güvenilir.

 

· Örgüt içi bilginin dışarıya sızdırılması ile güvenin sarsılması, yalnız işi ciddi olarak tehlikeye atmakla kalmayıp, aynı zamanda, yönetici ile sekreterin ilişkisini de bozar.

 

SEKRETERLER İÇİN AHLAK İLKELERİ ÖNERİSİ

 

 

Sekreter;

 

 

· Mesleğini vicdan ve onur ile uygular.

 

 

· Kişiler arasında din, milliyet, ırk, siyasi düşünce, ekonomik ve sosyal durum ayırımı yapmaz.

 

· Sekreterlik konusunda eğitimini yaşam boyunca sürdürür, mesleğin bütün üyeleri ile işbirliği yapar ve onları destekler.

 

· Yürüttüğü işlerde görevini boşlayarak ya da kötüye kullanarak, yöneticisi ve kuruluşu zararına kendisine bir yarar sağlayamaz.

 

· Zamanının ve yeteneklerinin erişmediği bir işi kabul etmez.

 

· Her türlü makamda çalışan görevlilerle olan ilişkilerinde de meslek onuruna ve ağırbaşlılığına uygun tutum ve davranışlarını korur.

 

· Mesleğin itibarını zedeleyecek her türlü tutum ve davranıştan kaçınır.

 

· Çalışmasını halkın mesleğe güvenini sağlayacak biçimde ve işine tam bir sadakatle bağlı olarak yürütür.

 

· Her koşul altında, ilişki kurdukları insanların güvenini kazanacak biçimde davranır.

 

· Mesleklerinin halk ile olan yakın ilişkisi nedeni ile özel yaşamları dahil tüm davranışlarının mesleğin bir bütün olarak değerlendirilmesinde etkili olacağını daima göz önünde bulundurur.

 

· İnsan onuruna saygı gösterir, onu korur.

 

· Her koşul altında, hizmet ettiği örgütlerin çıkarları ile birlikte toplumunda çıkarlarını göz önünde bulundurur.

 

· Ve görevlerini dürüstlük içinde yürütmeye, anlaşmazlık yaratacak bir dil kullanmaktan çekinmeye ve mevcut ve geçmiş yöneticilerine veya işverenlerine sadakat ve dürüstlüğü sürdürmeye ÇALIŞIR.

 

Ayrıca;

 

 

· Sekreterlik sırrının tutulması süresizdir. Meslekten ayrılmak bu yükü kaldırmaz.

 

 

· Sekreterler arasında “özeldir” kaydı taşıyan yazışmalar tarafların rızası olmadan açıklanamaz.

 

· Yanına stajyer almayı kabul eden sekreter, stajyerlerinin iyi yetişmesi için gerekli dikkati ve ilgiyi gösterir ve onların gelişim olanaklarını hazırlar.

 

· Hiçbir sekreter, herhangi bir meslektaşı hakkında küçük düşürücü nitelikteki kişisel görüş ve düşüncelerini açıkça belirtmez.

 

· Ahlaki ve dürüst olmayan ve insan onurunu ve dürüstlüğünü zedeleyen herhangi bir girişime katılmaktan SAKINIR.

 

SONUÇ VE ÖNERİLER

 

 

· Ahlakın örgütler, sekreterlik mesleğinde çalışanlar ve kamuoyu için önemi büyüktür.

 

 

· Tüm Türkiye’de her sekreterlik çalışanının uygun ve ortak bir “Ahlaki İlkeler Belgesini” kabul etmesi teşvik edilmelidir .

 

 

· Tüm Sekreterlik Eğitim Programlarında, eğitim ve öğretimin her basamağı için hazırlanan zorunlu eğitim programlarında etik konusuna yer verilmelidir.

 

 

· Tüm bunların yapılabilmesi içinde Sekreterlik Meslek Derneklerinin sayıca artması ve üyelerine yukarıda sayılan etik ilkelerini benimsetmesi gerekmektedir.