Dünyada ve ülkemizde insanlar sürekli stresle karşı karşıyadırlar. Stres, hayatın vazgeçilmez bir parçasıdır. İşte stres, yolda stres, evde stres, hastanede stres gibi. İki tür stresten söz edilebilir, olumlu ve olumsuz stres. Genellikle stres denildiğinde algılanan; olumlu stres değil, olumsuz (kötü) strestir. Çalışanlar için de işyeri stresinin boyutları çok önemlidir. İnsanlar çalışma yaşamının getirdiği sınırlılıklarla birlikte öteki etkinliklerini dengeli bir biçimde yürütmek istemekte, her şeyden önce yaptıkları işle kendi yeteneklerini de zorlamaktadırlar. Eğer çalışanlar olumsuz bir stres yaşıyorsa bu durum  çalışanları, iş yaşamları başta olmak üzere bir çok alanda olumsuz etkilemektedir. Stresli meslekler sıralamasında,  hizmet sektöründe çalışanlar özellikle sekreterler üst sıralarda yer almaktadır. Bu alanlarda çalışanlar sürekli yönetim ve hedef kitle (müşteri, halk vb.) arasında kalmakta ve yoğun olarak stres yaşamaktadırlar.

Stres sözcüğü, Latince “estrictia”dan gelmektedir. Stres, 17. yüzyılda felaket, bela, musibet, dert, keder, elem gibi anlamlarda kullanılmıştır. 18. ve 19. yüzyıllarda ise, kavramın anlamı değişmiş ve güç, baskı, zor gibi anlamlarda objelere, kişiye, organlara ve ruhsal yapıya yönelik olarak kullanılmıştır. Buna bağlı olarak da stres, nesne ve kişinin bu tür güçlerin etkisi ile biçiminin bozulmasına, çarpıtılmasına karşı bir direnç anlamında kullanılmaya başlamıştır (Güçlü, 2001:92).

İnsanla ve canlılarla ilgili durumu tanımlamada kullanılan bir kelime olmadan önce, fizik ve mühendislik bilimlerinde kullanılmıştır ( Baltas Ve Baltas, 2002:304). Stres bir “algılama” olayıdır. Yine, stres çok fazla seçenek ve çok fazla tercih şıkkı olması nedeniyle üzerimize yüklenen aşırı taleplerdir (Albrecht, 1979:VII, çev: Tosun ve diğerleri, 1988: VII).

Stres, Bireyin fiziki ve sosyal çevreden gelen uyumsuz şartlar nedeniyle, bedensel ve psikolojik sınırlarının ötesinde bir süreç olmakla beraber aynı zamanda vücudun çevreden gelen baskılara uyum sağlamasının normal bir sonucudur  (Tutar ve Altınöz, 2003:191).

Arthur Rowshan’a göre stres, yaygın inanışın aksine her zaman kötü bir şey değildir: O yaşamınıza renk katan etkili ve güdüleyici olabilmektedir (Rowshan,  çev: Cüceloğlu; 2000: 11). İstek, ihtiyaç ve kısıtlamalarla ilgili olan bu kavram bazen olumlu bir durumu ifade edebilir. Terfi olumlu strese örnek olarak verilebilir. Ölüm, işsiz kalmak, meslekte gereken ilerlemeyi sağlayamamak gibi kısıtlamalar ve kayıplar ise olumsuz strese örnektir. Olumlu stres kişiyi güdüleyip teşvik ederken, olumsuz stres ruhsal ve bedensel açıdan zarar verici sonuçlara neden olur . (Temgilimoğlu ve diğerleri, 2008: 245).

İşgören açısından istenmeyen stresi örgütsel yapı da yaratmaktadır. Özellikle işletmede iyi yürümeyen beşeri ilişkiler sistemi, hatalı kariyer geliştirme çalışmaları ve yetersiz fiziki çevre başlıca stres kaynaklarıdır. Çalışanların bedensel ve düşünsel yapısını olumsuz etkileyerek başarı ve mutluluklarını engelleyen iş stresinin yönetimi konusunda işletmeyi yönetenlere de birçok görevler düşmektedir (Uygur ve Koç, 2003:127).

Stresle başa çıkmada yararlanılabilecek örgütsel mücadele yöntemleri bireyler üzerindeki iş stresini azaltmak veya önlemek amacıyla geliştirilmelidir. Örgütsel stresörler arasında yer alan genel politikalar, işletmenin yapı bozuklukları, fiziksel ortam yetersizliklerine ilişkin düzenlemeler stres yönetiminin örgütsel yönüyle ilgilidir. Stres yönetiminde başlıca örgütsel mücadele yöntemleri aşağıda açıklanmaktadır ( Erdoğan, 1996: 323).

• · İşgörenleri Destekleyici Bir Organizasyon Yapısı Oluşturmak
• · İş Zenginleştirme
• · İş Tanımlarının Yapılması
• · Kariyer Planlaması
• · Ücret Politikası
  

Sekreterlerin mesleklerinden dolayı pek çok meslek üyesininkinden daha yoğun stres altında bulundukları söylenebilir. En stresli meslekler sıralamalarında “sekreterlik” daima üst sıralarda yer almaktadır. ABD’de Ulusal mesleki Güvenlik ve Sağlık Enstitüsü NIOSH tarafından yapılan araştırmada, stres düzeylerine göre 130 meslek sıralanmıştır. Bunlardan stresi en yüksek düzeyde olan 12 meslek arasında sekreterlik ikinci sıradadır (Başpınar vd., 2001:31).

Stres kaynakları dört ana başlık altında incelenebilir. Birincisi; iş görenin işinden kaynaklanan öğeler, ikincisi; iş ortamından ve işin kendisinden kaynaklanan öğeler, üçüncüsü; çevresel öğeler ve dördüncüsü; bireysel öğelerdir ( Temgilimoğlu vd., 2008:245).

Aşırı stresin insanlar üzerinde çeşitli psikolojik ve davranışsal zararları olabileceği gibi, aşırı stres altındaki bir iş gören, örgütsel açıdan önemli zararlara neden olabilir. İş yaşamında stresin örgüt üzerindeki etkisi genel olarak performans düşüklüğü, iş gören devir hızının artması, iş kazalarının artması, işe devamsızlık, işten ayrılma ve örgütsel faaliyetlerde süreci bütünlük içinde kavrayamamaktan kaynaklanan yabancılaşma gibi durumlardır (Temgilimoğlu vd., 2008:247).

İşyerlerinin fiziksel koşullarının uygun olmayışı bizi strese sokar... bunlar kalabalık, yaşam alanı yokluğu (mahremiyetin olmayışı) aşırı gürültü, çok sıcak, çok soğuk, merkezi ayarlı klimaların olduğu bir türlü optimum ısının kararının tutturulamadığı ortamlar, aydınlatmanın yanlış eksik yada çok fazla olduğu ofisler, hava kirliliğinin çok olduğu, sigara içiminin kısıtlanmadığı, temizliğin iyi yapılmadığı, pis tozlu, dağınık estetikten yoksun, sıkıntı verecek kadar dolu, sıkışık yerler. Aşırı gürültülü, zehirli kimyasal maddelerin var olduğu vb., iş yerleri, alıştığımızı sandığımız ama zaman içinde stres yaratıp ruhumuzun ve daha sonra da bedenimizin sınırlarını zorlayan stres kaynaklarıdır (http://www.tip2000.com).

Zayıf iletişim, sosyal desteğin olmaması, yöneten-sekreter arasındaki çatışma, kurmay personel arasındaki çatışma,  astlarla ve üstlerle zayıf ilişkiler, üst veya alt kademeden gelen tehditler, örgütte oluşan informel gruplara katılamama, gibi faktörler, yetersiz örgütsel iklimin işaretleridir ve böyle bir örgütsel iklim, sekreteri ve büro çalışanlarını strese sokan temel faktördür  ( Tutar, 2002:212).

Kişiler iş yerlerinde stres yaşamaya başladılar ise şu tür belirtiler gösterebilirler: İş kazalarının ve hataların artması, sigara ve içki içme eğiliminin artması, konuşma ve yazıda belirsizlik ve kopukluk, aşırı hayal kurmak, uyku bozukluğu, ölüm ve intihar fikirlerinin sık sık tekrarlanması, işyerinde tartışma, öfke, düşmanlık ve kızgınlık dalgaları, dayanışma eksikliği, değersizlik, yetersizlik duyguları, güvensizlik “düşüncem bu” diyememe, duygusal ve cinsel hayatta düşüncesiz davranışlar, alışılmıştan daha titiz veya işin gerektirdiğinden daha fazla çalışmak, sağlığa aşırı ilgi göstermek gibi (Hattatoğlu, www.donusumkonagi.net).

Stres yönetiminde iş görenlerin bedensel ve düşünsel yapısını olumsuz etkileyen, çalışanların başarı ve mutluluğunu engelleyen iş stresinin yönetimi açısından işletmeyi yönetenlere de düşen görevler vardır (Temgilimoğlu vd., 2008:249).

1. Yönetim iş görenler için destekleyici bir organizasyonel yapı geliştirmelidir.

2. iş zenginleştirmesine dönük örgütsel düzenlemeler yapmak gerekir.

3. Örgütsel rollerin belirlenmesi ve çatışmaların azaltılması.

4. İyi ve açık bir kariyer planı yapmak, bu konuda çalışanlara danışmanlık yapılması.

5. İş yerinde neşeli bir ortam yaratmak.

6. Performans değerlemede ve ücretlendirmede adil olmak gibi.

İş yeri stresiyle başa çıkabilmek için kişilere öneriler şöyledir; Altından kalkamayacağınız işlerin altına girmeyin, hedeflerinizi belirleyin ve plan yapın, problemlerinizle yüz yüze gelmeye çalışın, sahip olduklarınızın farkında olun, değiştiremeyeceğiniz şeyler üzerinde ısrar etmeyin, işinizin çok önemli olduğu üzerinde durun, dinlenmek için zaman ayırın, dikkatinizi içinde bulunduğunuz durum ve zamanda toplayın, başkalarına güvenin, gerektiğinde sorumluluklarınızı devredin, toplantılarda harcadığınız zamanı azaltın, iletişimden yararlanın, işyerindeki masa veya iskemlenizin yerini değiştirin, müzikten zevk almak ve dinleyecek imkana sahip olmak, sevdiklerini ziyaret edebilmek, telefon ve mektupla arayabilmek, iş ile ev arası mesafelerin yakın olmasına çalışmak (Hattatoğlu, www.donusumkonagi.net).

Kaynakça

ALBRECHT Karl (1979), Stres and The Manager: Making It Work For You.

BALTAŞ Z., ve Baltaş, A.(1994), Bedenin Dili, İstanbul: Remzi Kitabevi.

BAŞPINAR, Öztürk  Nuran ve Bayramlı Ünlü Ünver(2003),  Büro Yönetimi, Ankara: Nobel Yayıncılık

BAŞPINAR, Öztürk Nuran vd. (2001),  İş Yaşamında Stres ve Kamu Kurumlarındaki Sekreterler Üzerinde Bir Uygulama,  Eskişehir Anadolu Üniversitesi Yayınları.

ERDOĞAN İlhan (1997), İşletmelerde Davranış, İstanbul:  İ.Ü. İşletme Fakültesi Yayınları.

GÜÇLÜ, N., (2001) “Stres Yönetimi”, G.Ü.  Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 21, Sayı 91-109.

HATTATOĞLU irfan, (2008), http://www.donusumkonagi.net/kose_ yazisi.asp?id=114&baslik=is_stresi_ve_basa_cikma_yollari, 14.08.2008

ROWSHAN Arthur (2000), Stres Yönetimi- Hayatınızın Sorumluluğunu Almak İçin Stresi Nasıl Yönetebilirsiniz?-, çeviren: Şahin Cüceloğlu, İstanbul: Sistem yayıncılık.

TEMGİLİMOĞLU Dilaver vd. (2008), İşletme Yönetimi, Ankara:  Seçkin Yayınları.

TUTAR Hasan (2002), Yönetici Sekreterliği, Ankara: Nobel Yayınevi.

TUTAR Hasan ve Altınöz Mehmet (2003), Büro Yönetimi ve Sekreterlik Sözlüğü, Ankara: Nobel Yayınevi.

TOSUN Kemal vd. (1988), Gerilim ve Yönetici, İstanbul:İşletme Fakültesi Yayınları.

UYGUR Akyay ve Koç Hakan (2003),  Sekreterlik Teknikleri, Ankara: Detay Yayıncılık.

http://www.tip2000.com/tedavi/isstresi.html, 14.08.2008

Bu Yazıyı Ekle