Stres mülakatları, adayın stresli bir iş ortamında nasıl tepki vereceğini görebilmek için yapılır

Günümüzde personel alımında en sık kullanılan yöntemlerden biri mülakatlardır. İş hayatının vazgeçilmez bir parçası olan ve adayı tanımak açısından işe alım sürecinin önemli bir basamağı olan mülakatlar; bire bir mülakatlar, panel mülakatlar, toplu mülakatlar, stres mülakatları şeklinde çeşitlendirilebilir.
Her biri farklı amaca hizmet etmesi için gerçekleştirilen bu mülakat çeşitlerinin bazıları oldukça sık görülmekle birlikte bazıları ise şirkete, eleman alınacak işin gereksinimine veya sadece mülakatı yapacak kişinin tarzına bağlı olarak daha nadiren uygulanmaktadır.

Şirketlerce daha nadir uygulandıkları için az rastlanan bu mülakat çeşitleri, iş arayan adaylar tarafından zorlayıcı ya da altından kalkılması güç olarak nitelendirilmektedir. Bu makalede de adayların genelde nadiren rastladıkları ve karşılaştıklarında çok zorlandıkları stres mülakatları ayrıntılı biçimde incelenecektir.

Adı üzerinde stres mülakatları, adayın stresli bir iş ortamında nasıl tepki vereceğini görebilmek için yapılır. Burada genel varsayım, stres mülakatında diğer adaylardan daha başarılı olan adayın gerçek iş ortamında da stres yönetimi konusunda daha başarılı olacağıdır. İlk bakışta doğru gibi gelebilecek bu durum, aslında her zaman geçerli olmayabilir, çünkü yapısı gereği mülakatlar yapay ortamlardır ve zaman zaman adil olmayabilir, mülakatı yapan kişiyi doğru seçime götürmeyebilirler. Yine de her yapay ortam testi gibi stres mülakatları da, diğer tüm mülakat çeşitleri gibi, bilinçli kişilerce yapıldığında doğru sonuçlar verebilmektedir.

Yatırım bankacılığı, pilot, polis memurluğu, hava trafik kontrolörlüğü, brokerlık, özel askeri işler, bazı satış işleri, test pilotluğu, talk show hostluğu gibi stresi yoğun yaşamaları beklenen işlere yapılacak alımlarda stres mülakatları kullanılmaktadır.
Aslında genel olarak stres mülakatları, alınacak kararlarda saniyelerin önemli olduğu, özgüven ve doğru tercihler gerektiren, iş sırasında yapılan hataların çoğu zaman ölümlerle veya yüksek miktarda para kaybıyla sonuçlandığı işlerde kullanılır. Öte yandan bu tür mülakatlar, yukarıda saydığımız mesleklerle sınırlı kalmayarak, stresi kişinin problemlerle ne kadar iyi başa çıktığının bir göstergesi olarak gören şirketlerin herhangi bir pozisyona alım yaparken kullandığı bir yöntem de olabilir.

Stres, kişinin çevre ile olan etkileşimi sonucu ortaya çıkan bir olgudur ve kişinin durumu veya çevreyi nasıl kontrol altına aldığı ile ilgili olup, sanıldığının aksine sadece negatif değil pozitif bir etki de yaratabilir.
Gelişen dünyada iş hayatında zamanın daralması ve bu daralan zamanda çalışanlardan daha fazla iş yapılmasının beklenmesi az çok herkesi strese maruz bırakmaktadır. Zaman içerisinde daha üst kademelere gelen kişilerde sorumluluklarla birlikte stres de artmaktadır. Yükseldikçe daha fazla kişiye yön veren, daha büyük projeler gerçekleştiren ve daha fazla gücü kontrol eden kişilerin üstüne ister istemez daha fazla yük binmekte, daha fazla stres altında kalmaktadırlar. İşte stres mülakatları da stresten ne kadar kötü etkilenildiğinin aksine bu stresli ortamı işine pozitif aksettirebilecek, gerektiğinde stres altında sakinliğini koruyabilecek, yaptığı işlerdeki hata oranı yükselmeyecek ya da büyük performans düşüşleri yaşamayacak insanları seçebilmek için yapılır.


Her mülakatta olduğu gibi stres mülakatını yapan insan kaynakları uzmanlarının kullandıkları belirgin yöntemler ve teknikler bulunmaktadır. Genel mülakat tekniklerinden ayrı olarak bu tekniklerin neler olduğunu bilmek, adayın herhangi bir mülakata değil de stres mülakatına girdiğini anlamasına ve ileriki bölümlerde daha dikkatli olmasına yol açması bakımından çok önemli olabilir.

Stres mülakatı tekniklerinden birkaçı:
Bekleme odasında bir saat kadar bekletiliyorsanız,
Mülakatçı (mülakat yapacak kişi) siz odaya girdiğinizde gazete dergi gibi mülakatla ilgisi olmayan şeylerle ilgileniyorsa ve sanki mülakata beklemiyormuş gibi davranıyorsa,
Daha tanışmadan direk bir toplantıya sokulduysanız ve kendisiyle bile tanışmadığınız mülakatçı sizi kimseyle tanıştırmıyorsa,
Daha yeni girdiğiniz bir odada sizin için bir sandalye yoksa,
Etrafınıza dağılmış birkaç mülakatçı, beklenmedik hızla ardı adına sorular soruyor, size cevaplamak için yeterli düşünme süresi bile bırakmıyorlarsa,
Mülakatçı konuşma sırasında uzun boşluklar veriyor, gözlerinizin içine bakarak ortamın gerilmesini sağlıyorsa,
Mülakatı yapan kişi, fikirlerinize veya yaptığınız yargılara beklenmedik şekillerde ve sürekli bir biçimde karşı geliyorsa,
Mülakatçının sizden yapılmayacak bir isteği varsa, örneğin ayakkabılarınızı değiştirmek gibi, ve bunda ısrarcıysa,
Mülakatı yapan kişi sizle kaba bir dil ile konuşuyorsa, geçmişinizle, eğitiminizle veya kariyerinizle dalga geçiyorsa,
Mülakatçı ardı ardına belirsiz sorular soruyor ve sürekli cevaplarınızdan tatmin olmamış görünüyorsa,
Mülakat esnasında yapılması imkansız bir görev verildiyse ve dikkatlice nasıl başa çıkacağınız izleniyorsa,
Mülakatı yapan kişi kasti olarak sizinle anlaşamıyormuş gibi yapıyor, bir konuyu birkaç kez üst üste açıklamanızı ya da açmanızı istiyorsa,
Mülakatçı uyuma numarası yapıyorsa...
Bu durumlardan birkaçıyla karşı karşıya kaldığınızda ve ortamdaki gerilim sanki kasti olarak azalmıyorsa, mülakatı yapan kişi(ler) bu veya başka şekillerde ortamdaki gerginliği devam ettiriyorsa, bilin ki bir stres mülakatının tam ortasındasınız.

Stres mülakatı sırasında, kişinin yapması gereken; dizginleri eline almak, ortamı ve kendini kontrol altına almaktır.
Stres mülakatından rahat çıkmanın püf noktası kendi kendini kontrol edebilmektir. Unutmamanız gereken ilk şey bunun aslında bir oyun olduğu ve mülakatı yapan kişinin kesinlikle sizinle kişisel bir sorunu olmadığıdır. Bunun gerçek dışı, yapay bir ortam olduğunu akıldan çıkarmadan mülakatı sürdürebilmelisiniz. Stres mülakatları uygulayan kurumlardan birçoğu mülakat bitiminde, bu mülakatın sizin üzerinizde yanlış bir etki bırakmaması amacıyla niye bu yöntemi kullandıkları ile ilgili olarak sizi bilgilendirecektir. Böyle bir açıklama yapılmadıysa bile stres mülakatı yapıldığını mülakat bittikten sonra size karşı tavırları 180 derece değişen mülakatçılardan rahatça anlayabilirsiniz.

Grup halinde mülakat yapan şirketler için böyle bir stres mülakatını rahat geçirebilmenin diğer bir yolu önceden hazırlanmaktır. Mülakatınıza kimin veya kimlerin gireceğini ve mülakatçılardan hangisinin işe alım konusunda daha ağırlıklı olduğunu bilmek işe yarayacaktır. Böylece aday olarak tek bir kişi seçme şansınız doğar ve o kişiye odaklanarak ilginizi dağıtmamayı, gücünüzü sakin kalmak, soğukkanlı davranmak gibi daha önemli noktalara harcamayı ve vereceğiniz cevaplarda makul ve tutarlı olmayı sağlayabilirsiniz.

Stres mülakatı yapıldığını fark ettiğiniz anda kendinizi kontrol altına alın, yavaşlamaya çalışın ve sakin halinizi muhafaza etmeye gayret gösterin. Kendinizi kontrol altında tutmak demek kesinlikle rol yapmak demek değildir, asla rol yapmayın, kendiniz olun. Bir iş toplantısında olduğunuzu düşünün ve sanki konuşma sırası size gelmiş gibi farz edin. Mülakatçılar bilerek ortamı germeye devam ederlerse daha da yavaşlayın, sakin, kibar ve yumuşak konuşmaya gayret edin. Kendinize küçük bir rahatlama arası yaratabilmek için avuç içleri yere bakacak şekilde ellerinizi üst üste koyun, üstteki elinize bakın, odada size doğru bakan insanları unutun ve en önemlisi gülümseyin.

Stresli ortamlarda yapılan araştırmalarda dudakları gülümseme şekline sokmanın bile kişiyi rahatlattığı ve refleksif olarak kişiyi mutlu ettiği görülmüştür. Burada dikkat edilmesi gereken nokta ise, tüm mülakat boyunca yüzde manasız bir gülümseme bulundurmamaktır, bu ortamı yumuşatmak yerine sizi yanlış anlamalarına ya da dalga geçtiğinizi zannetmelerine sebep olabilir.

Diğer bir önemli nokta ise odadaki performansınıza aşırı önem vermemektir. Mülakatı yapan kişinin de bildiği gibi stresli ortamlarda insanlar tam performans gösteremeyebilirler. Bu sebeple mülakatı güçlü ve zayıf yanlarınız için bir deneme olarak görün, doğru adımlar atmaya çalışın ve odadan çıktığınızda sizi daha fazla etkilemesine izin vermeyin. Normal günlük yaşantınıza dönün, geçmiş olan mülakatı değil varsa mülakatın ileriki aşamalarını, yoksa işe alınmanız halinde yapacaklarınızı düşünün.

Kariyeriniz veya akademik geçmişiniz ile dalga geçiliyorsa, “Siz beğenmiyor veya başka özellikler bekliyor olabilirsiniz ama ben bu seviyeye kadar bu özelliklerim ile geldim ve bundan sonra da bu özelliklerim ile yükselmeye gayret göstereceğim” şeklinde bir cevap verebilirsiniz.
Mülakatçı karşınızda uyuma numarası yapıyorsa bir kağıda “Sizinle tanışmaktan şeref duydum” gibi bir mesaj yazıp ayrılmak için ayağa kalkabilirsiniz, bu onun sizi fark etmiş görünmesini sağlayacaktır. Fark etmediyse de önemli değil, sizi uyuyarak karşılayan bir şirket ne kadar ciddi olabilir ki?

Beklemediğiniz bir şekilde bir toplantı odasına sokulduysanız ve mülakatı yapan kişi sizi kimseyle tanıştırmıyorsa, ne kadar sosyal ve kibar olduğunuzu gösterin. Odadaki insanlara bir bir yaklaşın, ellerini sıkın ve isminizi söyleyip isimlerini öğrenin. Burada dikkat edilmesi gereken nokta ise kişinin elini sıkma şeklinizdir, önemli olan özgüven içerecek kadar sıkı ama kibarlığınızı koruyacak kadar yumuşak olmaktır.

Yine bazı tekniklerin yanı sıra stres mülakatı yapan uzmanların adayı stresini arttırmak ve ortamı daha da germek için kullandığı bazı özel sorular vardır, bunlardan bazıları ise,
Bu işin gerektirdiklerini yerine getirdiğinizi düşünmüyorum!*
Bu işi istediğinize gerçekten emin misiniz?!*
Bu özgeçmişle nasıl sizi alabileceğimizi düşünebiliyorsunuz?!*
Daha farklı bir firma için daha uygun olduğunuzu düşünmüyor musunuz?!
Kariyerinizde geldiğiniz yere göre daha yüksek maaş almanız gerekmez miydi
Patronunun işini mi almak istiyorsun?!**
Şu elimdeki kalemi görüyor musun, sat bunu bana!**
Şirketten birini almak varken niye sizi alalım?!**
Neden bu kadar uzun süre iş aradınız?**
Bu ve daha bunun gibi nice soru aslında bunlara benzer soruların sertleştirilmiş halleridir. Örneğin “Bu işin gerektirdiklerini yerine getirdiğinizi düşünmüyorum” gibi bir soru-yorum aslında “sizin bizim için ideal bir çalışanımız olacağınıza tam emin değilim, bana niye bu işe uygun olduğunuzu açıklayın” sorusunun sert hali iken “Şu elimdeki kalemi görüyor musun, sat bunu bana”, “Görelim ne kadar prezantablsınız, kendinizi ne kadar iyi ifade edebiliyorsunuz”un, veya “neden bu kadar uzun süre iş aradınız” sorusu “bir şirkette bu kadar özel aradığınız şey nedir ve bizim karşımıza geldiğinize göre bizden ne bekliyorsunuz” sorusunun sertleştirilmiş, direkt hale sokulmuş halidir. Önemli olan her zamanki gibi sakin kalmak ve doğru cevapları, doğru üslup ile özgüven içerisinde söyleyebilmektir.

Stres mülakatları, bu yazıda da görüldüğü gibi geçilmesi korkulduğu kadar zor olmayan bir mülakat şeklidir. Stres mülakatıyla karşılaşan kişinin bunun bir özel bir yaklaşım olduğunu unutmaması, kendisine uygulanabilecek tekniklerin bilinciyle kendi savunmasını oluşturmuş olması, ilk kez gördüğü ya da duyduğu bir stres mülakatı tekniğine karşı kontrollü davranması gerekmektedir.

Aday stres mülakatını asla kişisel algılamamalıdır. Eğer kabul edilirse belki de kendi üstü olacak mülakatçının bunu bir deney olarak yaptığının bilinciyle davranmalıdır. Kilit nokta stresle nasıl başa çıktığınızı göstermektir. Çoğu stres mülakatında, söylediğiniz sözlerin yanı sıra mimikleriniz, jestleriniz, duruşunuz, o an gergin, endişeli, sıkıntılı ya da terliyor olup olmadığınız da fazlasıyla göz önünde bulundurulur.

Birkaç kez mülakata girmiş fakat stres mülakatı ile karşılaşmamış bir aday için ilk 5-10 dakika zorlayıcı olsa da, sakin kalarak, soğukkanlılığı koruyarak ve asıl önemli olanın karakterinizi yansıtmak ve kalitenizi ortaya koymak olduğunu unutmayarak kolayca üstesinden gelinebilir. Stres mülakatına ilk mülakatında rastlayan bir insan için durum biraz daha zor olsa da yapılması gereken kilit noktalar değişmediği için uygulama aynıdır. Öte yandan aslında her mülakat için geçerli olan şu olgu da kişinin aklından asla çıkmamalıdır, “Siz bu işi istiyordunuz, mülakata katılmak için değerli zamanınızı ayırdınız, bu da geçmeniz gereken yollardan sadece bir tanesi...”

* www.collegeview.com/career/interviewing/types_of/sample_stress.html ’ dan alınmıştır.
** www.aumba-alumni.com/artstressquestions.htm ’ dan alınmıştır.



--------------------------------------------------------------------------------


Kaynakça

www.clickitjobs.com What is a Stress Interview
www.recruit-china.com The Stress Interview
www.wetfeet.com How to Stay Graceful in a Stress Interview
www.asktheheadhunter.com How to Beat the Stress Interview

Bu Yazıyı Ekle